kursy360.plWaluty i surowce · kursy, wykresy, analizy
Czat inwestorów Zaloguj się

Edukacja · słownik

Słownik walut i surowców: kursy NBP, banki centralne i rynek towarowy od A do Z

Najważniejsze pojęcia z rynku walutowego, tabel NBP i polityki banków centralnych oraz z rynku metali, energii i płodów rolnych – wyjaśnione krótko i prostym językiem. Kliknij literę, żeby przejść do hasła.

A

Aprecjacja i deprecjacja
Umocnienie (aprecjacja) albo osłabienie (deprecjacja) waluty wobec innych walut. Gdy kurs EUR/PLN spada, złoty się umacnia; gdy rośnie – osłabia.
Awersja do ryzyka (risk-off)
Okres, w którym inwestorzy sprzedają ryzykowne aktywa i przenoszą pieniądze do „bezpiecznych przystani” – dolara, franka szwajcarskiego, jena, złota i obligacji USA. Waluty rynków wschodzących, w tym złoty, zwykle wtedy tracą. Odwrotny stan nazywa się „risk-on”.

B

Backwardation
Stan rynku terminowego, w którym bliższe kontrakty są droższe od dalszych. Zwykle sygnał niskich zapasów i dużego popytu „na już”. Przeciwieństwo contango; więcej w poradniku Ropa i surowce.
Baryłka
Jednostka objętości ropy naftowej: 42 galony amerykańskie, czyli ok. 159 litrów. Ceny ropy podaje się w dolarach za baryłkę.
Bilans płatniczy i rachunek bieżący
Bilans płatniczy to zestawienie transakcji kraju z zagranicą: handlu towarami i usługami, dochodów, transferów i przepływów kapitału. Jego częścią jest rachunek bieżący – nadwyżka oznacza napływ walut do kraju, deficyt – ich odpływ. W Polsce dane publikuje NBP.
Brent
Benchmark ropy z Morza Północnego (koszyk kilku gatunków), według którego wycenia się dużą część ropy w handlu międzynarodowym. Główny kontrakt terminowy jest notowany na ICE w Londynie. Notowania ropy Brent.
Buszel
Amerykańska jednostka objętości stosowana na rynku zbóż. W handlu przyjmuje się, że buszel pszenicy i soi waży 60 funtów (ok. 27,2 kg), a kukurydzy – 56 funtów (ok. 25,4 kg). Na CBOT ceny podaje się w centach za buszel.

C

Carry trade
Strategia polegająca na pożyczaniu w walucie o niskich stopach procentowych i lokowaniu pieniędzy w walucie o wyższych stopach. Zarabia na różnicy oprocentowania, ale może przynieść dużą stratę, gdy waluta o wyższych stopach gwałtownie się osłabi.
CBOT
Chicago Board of Trade – giełda z grupy CME w Chicago. Notuje się na niej m.in. kontrakty na pszenicę, kukurydzę i soję.
Cena złota NBP
Wyliczana przez NBP i publikowana w dni robocze cena 1 grama złota w próbie 1000 (czystego złota) w złotych. Ma charakter informacyjny – dealerzy ustalają własne ceny sprzedaży i odkupu.
COMEX
Giełda z grupy CME w Nowym Jorku, na której notuje się kontrakty na metale, m.in. złoto (kontrakt GC na 100 uncji), srebro i miedź.
Contango
Stan rynku terminowego, w którym dalsze kontrakty są droższe od bliższych – zwykle gdy surowca jest pod dostatkiem, a cena przyszła zawiera koszty przechowywania i finansowania. Inwestor, który stale przenosi pozycję na kolejny termin, traci wtedy na różnicy cen.
CPI
Wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych – podstawowa miara inflacji. W Polsce publikuje go GUS: szybki szacunek na koniec miesiąca, pełne dane w połowie kolejnego. Do CPI odnosi się cel inflacyjny NBP (2,5% ±1 pkt proc.).

D

Dewizy i pieniądze
W tabelach kursowych banków „dewizy” to kursy dla transakcji bezgotówkowych (przelewy, płatności kartą), a „pieniądze” – dla gotówki. Różnica między kupnem a sprzedażą jest zwykle większa dla gotówki.
Dolar amerykański i indeks DXY
Dolar (USD) to główna waluta rezerwowa świata, w której wycenia się większość surowców. Indeks dolara DXY pokazuje jego wartość wobec koszyka sześciu walut, w którym największą wagę ma euro. Kurs dolara.

E

EBC
Europejski Bank Centralny we Frankfurcie – prowadzi politykę pieniężną strefy euro. Jego celem jest inflacja HICP na poziomie 2% w średnim okresie, a polityką steruje głównie przez stopę depozytową. Decyzje o stopach zapadają mniej więcej co sześć tygodni.
EIA
U.S. Energy Information Administration – amerykańska agencja rządowa publikująca dane o energii. Jej tygodniowy raport o zapasach ropy i paliw ukazuje się zwykle w środy o 10:30 czasu nowojorskiego, a raport o zapasach gazu – w czwartki.
ETF i ETC
Instrumenty notowane na giełdzie, które odzwierciedlają zachowanie indeksu lub ceny surowca. ETC (exchange traded commodity) to zwykle papier dłużny zabezpieczony fizycznym metalem w skarbcu – popularna w Europie forma inwestowania w złoto przez rachunek maklerski.
EUR/PLN
Kurs euro w złotych – najważniejsza para walutowa dla Polski. Mówi, ile złotych kosztuje jedno euro. Kurs dolara w złotych można w przybliżeniu wyliczyć jako EUR/PLN ÷ EUR/USD. Kurs euro.

F

Fed i FOMC
Rezerwa Federalna – bank centralny USA. O stopach procentowych decyduje Federalny Komitet Otwartego Rynku (FOMC), który ma osiem planowych posiedzeń w roku i ustala przedział docelowy stopy funduszy federalnych. Decyzje ogłaszane są wieczorem czasu polskiego.
Forex (FX)
Globalny rynek walutowy – największy rynek finansowy świata. Handel odbywa się głównie poza giełdą, między bankami, funduszami i firmami, przez całą dobę od poniedziałku do piątku.
Frank szwajcarski (CHF)
Waluta Szwajcarii uważana za „bezpieczną przystań” – w okresach niepokoju zwykle się umacnia. W Polsce ważna m.in. z powodu kredytów hipotecznych powiązanych z frankiem. Kurs franka.

G

GPW i akcje
Giełda Papierów Wartościowych w Warszawie – rynek akcji, obligacji i instrumentów pochodnych. Akcja to udział w kapitale spółki. Kursy360 zajmuje się walutami i surowcami, a o akcjach spółek z rynku głównego GPW piszemy w siostrzanym serwisie gielda360.pl.

H

Henry Hub
Punkt dostaw gazu w Luizjanie, od którego nazwę bierze amerykański benchmark cen gazu ziemnego. Kontrakt jest notowany na NYMEX w dolarach za MMBtu. Notowania gazu ziemnego.
HICP
Zharmonizowany wskaźnik cen konsumpcyjnych, liczony według wspólnej metodologii we wszystkich krajach UE i publikowany przez Eurostat. Do HICP strefy euro odnosi się cel inflacyjny EBC.

I

ICE
Intercontinental Exchange – operator giełd m.in. w Londynie i Nowym Jorku. Na ICE Futures Europe notowana jest ropa Brent, na ICE Futures U.S. – kawa, kakao i cukier, a na ICE Endex – europejski gaz TTF.
Inflacja
Wzrost ogólnego poziomu cen, czyli spadek siły nabywczej pieniądza. Mierzy się ją m.in. wskaźnikami CPI i HICP. Inflacja bazowa pomija najbardziej zmienne ceny – żywności i energii.
Interwencja walutowa
Kupno lub sprzedaż walut przez bank centralny w celu wpłynięcia na kurs. NBP przy płynnym kursie robi to rzadko – np. w grudniu 2020 r. sprzedawał złote, by powstrzymać ich umacnianie. Interwencja słowna to sama zapowiedź możliwego działania.

K

Kantor
Miejsce wymiany walut, które ustala własne kursy kupna i sprzedaży. Prowadzenie kantoru stacjonarnego wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Kantory internetowe działają zwykle na innych zasadach, np. jako instytucje płatnicze nadzorowane przez KNF.
Kontrakt ciągły
Seria notowań złożona z kolejnych kontraktów terminowych – zawsze najbliższego terminu. W Yahoo Finance oznaczana końcówką „=F” (np. GC=F dla złota). Przy zmianie kontraktu na wykresie może pojawić się skok ceny, który nie jest ruchem rynku.
Kontrakt terminowy (futures)
Standardowa umowa giełdowa kupna lub sprzedaży określonej ilości towaru lub instrumentu w przyszłości po cenie ustalonej dziś. Ma datę wygaśnięcia i jest zawierana z depozytem zabezpieczającym, czyli z dźwignią, która zwiększa zarówno zyski, jak i straty.
Kredyt we frankach (CHF)
Kredyt hipoteczny indeksowany lub denominowany do franka szwajcarskiego – rata w złotych zależy od kursu CHF/PLN. Po silnym umocnieniu franka wielu kredytobiorców zakwestionowało w sądach klauzule przeliczeniowe w umowach. Od 2011 r. tzw. ustawa antyspreadowa pozwala spłacać raty bezpośrednio w walucie kredytu.
Krzywa terminowa
Ceny kontraktów terminowych na ten sam surowiec z kolejnych miesięcy dostawy, przedstawione razem. Jej nachylenie pokazuje contango (rosnąca) albo backwardation (opadająca).
Kurs krzyżowy
Kurs wyliczony z dwóch innych kursów, np. USD/PLN ≈ EUR/PLN ÷ EUR/USD. NBP wylicza kursy średnie większości walut właśnie z kursu EUR/PLN i kursów krzyżowych euro.
Kurs kupna i kurs sprzedaży
Kurs kupna to cena, po której bank lub kantor kupuje od klienta walutę, a kurs sprzedaży – cena, po której mu ją sprzedaje. Kurs sprzedaży jest zawsze wyższy, a różnica to spread.
Kurs płynny
System, w którym kurs waluty kształtuje rynek, a bank centralny nie broni określonego poziomu. Złoty ma płynny kurs od 2000 r.
Kurs średni NBP
Kurs referencyjny waluty publikowany przez NBP w tabeli A (codziennie) i w tabeli B (w środy). Nie jest ceną wymiany w kantorze, ale służy do przeliczeń w podatkach, księgowości i umowach. Zobacz poradnik Kursy walut NBP.

L

LBMA
London Bullion Market Association – stowarzyszenie londyńskiego rynku metali szlachetnych. Pod jego nazwą publikowane są ceny referencyjne: LBMA Gold Price (dwa razy dziennie, o 10:30 i 15:00 czasu londyńskiego), LBMA Silver Price oraz ceny platyny i palladu, ustalane w aukcjach prowadzonych przez ICE Benchmark Administration. LBMA prowadzi też listę „Good Delivery” – standard sztabek dopuszczonych do obrotu w Londynie.
LNG
Skroplony gaz ziemny, schłodzony do ok. minus 162°C, co pozwala przewozić go statkami. Polska odbiera LNG m.in. w terminalu w Świnoujściu.

M

Miedź
Metal przemysłowy wykorzystywany w energetyce, budownictwie, elektronice i motoryzacji. Ze względu na silny związek z koniunkturą bywa nazywana „doktorem Miedzią”. Na COMEX notowana w dolarach za funt, na Londyńskiej Giełdzie Metali (LME) – w dolarach za tonę. Notowania miedzi.
MMBtu
Milion brytyjskich jednostek cieplnych – jednostka energii, w której notuje się gaz Henry Hub. Jedna megawatogodzina (MWh), w której notuje się europejski gaz TTF, to ok. 3,412 MMBtu.

N

NBP
Narodowy Bank Polski – bank centralny Polski. Emituje złote, prowadzi politykę pieniężną (o stopach decyduje RPP), zarządza rezerwami walutowymi i publikuje kursy walut oraz cenę złota.
NewConnect
Rynek mniejszych spółek prowadzony przez GPW jako alternatywny system obrotu, z łagodniejszymi wymogami niż rynek główny. Notowania i komunikaty spółek z NewConnect opisuje siostrzany serwis newconnect360.pl.
NYMEX
New York Mercantile Exchange – giełda z grupy CME w Nowym Jorku, na której notuje się m.in. ropę WTI, gaz Henry Hub, platynę i pallad.

O

OPEC i OPEC+
Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową, założona w 1960 r., oraz szersza grupa OPEC+, w której z krajami OPEC współpracują inni producenci, m.in. Rosja i Kazachstan (Deklaracja o Współpracy z 2016 r.). Grupa uzgadnia poziomy wydobycia, co wpływa na ceny ropy.

P

Pallad
Metal szlachetny wykorzystywany głównie w katalizatorach samochodów z silnikami benzynowymi. Największymi producentami są Rosja i RPA. Notowania palladu.
Para walutowa
Zapis kursu dwóch walut, np. EUR/PLN = 4,30 – jedno euro kosztuje 4,30 zł. Pierwsza waluta w parze to waluta bazowa, druga – waluta kwotowana.
Pips
Najmniejsza standardowa zmiana kursu na rynku walutowym – zwykle o jedną jednostkę na czwartym miejscu po przecinku (0,0001), a w parach z jenem – na drugim (0,01). Zmiana EUR/PLN z 4,3000 na 4,3025 to 25 pipsów.
PKB
Produkt krajowy brutto – wartość dóbr i usług wytworzonych w kraju w danym okresie. Szybszy od oczekiwań wzrost PKB często wspiera walutę, bo przyciąga kapitał i oddala perspektywę obniżek stóp.
Platyna
Metal szlachetny stosowany w katalizatorach (zwłaszcza silników Diesla), przemyśle chemicznym, jubilerstwie i technologiach wodorowych. Większość wydobycia pochodzi z RPA. Notowania platyny.
Próba i karat
Próba to zawartość czystego kruszcu w stopie, w tysięcznych częściach. Sztabki inwestycyjne mają zwykle próbę 999,9, a biżuteria w Polsce najczęściej 585 lub 750. W karatach 24 karaty oznaczają czyste złoto, 18 karatów – 750, a 14 karatów – 585 tysięcznych.
Przelicznik
Liczba jednostek waluty, dla której NBP podaje kurs. Większość walut ma przelicznik 1, ale np. jen, forint czy won podaje się za 100 jednostek, a rupię indonezyjską – za 10 000.
Punkt bazowy
Jedna setna punktu procentowego. Obniżka stóp o 25 punktów bazowych to obniżka o 0,25 pkt proc.

R

Realna stopa procentowa
Stopa nominalna pomniejszona o inflację. Przy stopie 5% i inflacji 3% wynosi ok. 2%. Dla ceny złota szczególnie ważne są realne stopy w USA.
Rentowność obligacji
Roczna stopa zwrotu z obligacji przy jej obecnej cenie, jeśli trzyma się ją do wykupu. Gdy cena obligacji spada, rentowność rośnie – i odwrotnie. Rentowności obligacji skarbowych wpływają na przepływy kapitału, a przez to na kurs waluty.
Rolowanie
Zamknięcie pozycji w wygasającym kontrakcie terminowym i otwarcie jej w kolejnym terminie. W notowaniu ciągłym zmiana kontraktu może wywołać skok ceny na wykresie.
Różnice kursowe
Różnica w wartości należności lub zobowiązania w złotych wynikająca ze zmiany kursu między dniem jej powstania a dniem zapłaty. W firmie dodatnie różnice kursowe zwiększają przychody podatkowe, a ujemne – koszty.
RPP
Rada Polityki Pieniężnej – organ NBP, który ustala stopy procentowe. Tworzą ją prezes NBP i dziewięciu członków powoływanych po równo przez Prezydenta, Sejm i Senat na sześć lat. Terminy posiedzeń znajdziesz w kalendarzu.
Rynki wschodzące (emerging markets)
Gospodarki rozwijające się, uważane przez inwestorów za bardziej ryzykowne niż rozwinięte. W handlu walutami złoty jest zwykle zaliczany do walut rynków wschodzących, dlatego mocno reaguje na zmiany nastrojów na świecie.

S

SDR (XDR)
Specjalne prawa ciągnienia – jednostka rozrachunkowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego oparta na koszyku walut: dolara, euro, juana, jena i funta. NBP podaje jej kurs w tabelach A i C pod kodem XDR.
Skaner AI (w Kursy360)
Funkcja serwisu, która według stałych reguł wyszukuje nietypowe zjawiska w kursach walut i cenach surowców: duże zmiany dzienne, szczyty i dołki z 52 tygodni, serie wzrostów lub spadków, wzmianki w wiadomościach i nadchodzące wydarzenia z kalendarza. To informacja, a nie rekomendacja. Zobacz Skaner AI.
SNB
Szwajcarski Bank Narodowy – bank centralny Szwajcarii. Jego decyzje wpływają na kurs franka, a więc i na raty kredytów frankowych. 15 stycznia 2015 r. SNB zniósł minimalny kurs 1,20 franka za euro, co wywołało gwałtowne umocnienie franka.
Spot
Transakcja z dostawą natychmiastową – na rynku walutowym i rynku złota zwykle w ciągu dwóch dni roboczych. Cena spot różni się od ceny kontraktu terminowego, który ma późniejszy termin dostawy.
Spread
Różnica między kursem (ceną) sprzedaży a kupna – w praktyce koszt wymiany waluty albo zakupu i odsprzedaży metalu. Przykład wyliczenia znajdziesz w poradniku Kursy walut NBP, a przeliczenia zrobisz w kalkulatorze walut.
Srebro
Metal szlachetny o dużym zastosowaniu w przemyśle (elektronika, fotowoltaika), przez co jego cena jest zwykle bardziej zmienna niż cena złota. Notowania srebra.
Stopa referencyjna
Główna stopa procentowa NBP – wyznacza rentowność 7-dniowych bonów pieniężnych NBP i wpływa na oprocentowanie kredytów, lokat i obligacji. Obok niej RPP ustala m.in. stopę lombardową i depozytową. Aktualny poziom podaje NBP na swojej stronie.
Surowce miękkie (softs)
Płody rolne uprawiane głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym, takie jak kawa, kakao, cukier, bawełna i sok pomarańczowy. Najważniejsze kontrakty notowane są na ICE. Kawa, kakao, cukier.

T

Tabela A NBP
Kursy średnie ponad 30 najważniejszych walut i SDR, publikowane w każdy dzień roboczy między 11:45 a 12:15.
Tabela B NBP
Kursy średnie ponad 100 pozostałych walut, publikowane w środy między 11:45 a 12:15. Gdy środa jest dniem wolnym od pracy, tabela ukazuje się dzień wcześniej.
Tabela C NBP
Kursy kupna i sprzedaży 12 walut i SDR, publikowane w dni robocze między 7:45 a 8:15. Kurs kupna jest o 1% niższy, a kurs sprzedaży o 1% wyższy od kursu wyliczonego z rynku.
TTF
Title Transfer Facility – wirtualny punkt obrotu gazem w Holandii i główny benchmark cen gazu w Europie. Kontrakty notowane są na ICE Endex w euro za megawatogodzinę (EUR/MWh).

U

Uncja trojańska
Jednostka masy metali szlachetnych równa 31,1035 g (zwykła uncja to ok. 28,35 g). Ceny złota, srebra, platyny i palladu podaje się w dolarach za uncję trojańską. Jak przeliczyć ją na złote za gram, pokazujemy w poradniku Złoto i metale szlachetne.

W

Waluta bazowa i waluta kwotowana
W parze walutowej EUR/PLN euro jest walutą bazową (podajemy cenę jednego euro), a złoty – walutą kwotowaną (w nim wyrażona jest cena). Wzrost kursu oznacza, że waluta bazowa drożeje.
WASDE
Comiesięczny raport Departamentu Rolnictwa USA (USDA) z szacunkami podaży i popytu na zboża, soję, cukier i inne płody rolne na świecie. Często porusza cenami na CBOT.
WIBOR
Wskaźnik oprocentowania pożyczek na polskim rynku międzybankowym, od którego zależy oprocentowanie wielu kredytów. Trwa reforma, w ramach której ma go zastąpić wskaźnik POLSTR; aktualny harmonogram publikuje administrator wskaźników, GPW Benchmark.
WTI
West Texas Intermediate – lekka, niskosiarkowa ropa amerykańska i benchmark rynku USA. Kontrakt na NYMEX zakłada fizyczną dostawę w Cushing w stanie Oklahoma. Notowania ropy WTI.

Z

Złoto inwestycyjne
W rozumieniu ustawy o VAT: sztabki lub płytki o próbie co najmniej 995 oraz monety o próbie co najmniej 900, wybite po 1800 r., będące lub w przeszłości będące prawnym środkiem płatniczym w kraju pochodzenia i sprzedawane po cenie nie wyższej o więcej niż 80% od wartości zawartego w nich złota. Jego dostawa jest zwolniona z VAT. Cena złota.
Złoty (PLN)
Waluta Polski o płynnym kursie, emitowana przez NBP. Co wpływa na jego kurs, opisujemy w poradniku Co porusza złotym.

Źródła: NBP – terminy publikacji kursów walut, LBMA – ceny metali szlachetnych, CFTC – jak czytać tabele notowań kontraktów, EBC – podstawowe stopy procentowe, ustawa o podatku od towarów i usług (art. 121–122). Materiał edukacyjny, nie rekomendacja inwestycyjna. Stan na październik 2026 r.