Ropa, gaz i surowce – jak czytać ceny kontraktów terminowych

Kontrakt terminowy w pigułce

Kontrakt terminowy (futures) to standardowa umowa giełdowa: strony zobowiązują się kupić lub sprzedać określoną ilość surowca w ustalonym miesiącu w przyszłości, po cenie ustalonej dziś. Giełda określa wielkość kontraktu, jakość towaru, miejsce dostawy i ostatni dzień handlu.

Większość kontraktów nie kończy się dostawą – inwestorzy zamykają pozycje przed terminem, a producenci i odbiorcy używają ich do zabezpieczania cen. Handluje się nimi z depozytem zabezpieczającym, czyli z dźwignią: niewielka zmiana ceny daje duży zysk albo dużą stratę.

Kontrakt ciągły i skoki przy rolowaniu

Każdy kontrakt ma swój miesiąc i datę wygaśnięcia. Żeby pokazać jedną cenę i długi wykres, serwisy łączą kolejne kontrakty w tzw. kontrakt ciągły. W Yahoo Finance oznacza go końcówka „=F” – np. CL=F dla ropy WTI czy GC=F dla złota – i jest to zawsze najbliższy aktywny termin.

Gdy najbliższy kontrakt wygasa, notowanie przechodzi na następny. Jeśli kolejny kontrakt jest droższy lub tańszy, na wykresie pojawia się skok, który nie jest prawdziwą zmianą ceny. Przykład (liczby wymyślone): kontrakt grudniowy na ropę kosztuje 70,00 USD, a styczniowy 70,80 USD. W dniu zmiany kontrakt ciągły pokazuje wzrost o 0,80 USD (ok. 1,1%), choć żaden z kontraktów nie podrożał.

Tuż przed wygaśnięciem ceny bywają nietypowe. Skrajny przykład to 20 kwietnia 2020 r., gdy majowy kontrakt na ropę WTI zakończył dzień po cenie ok. minus 37 USD za baryłkę, bo posiadacze kontraktów nie mieli gdzie przechować ropy.

Contango i backwardation

Ceny kontraktów na ten sam surowiec z kolejnych miesięcy dostawy tworzą krzywą terminową, której kształt mówi coś o równowadze podaży i popytu.

• Contango – dalsze kontrakty są droższe od bliższych. Typowe, gdy surowca jest pod dostatkiem: cena przyszła zawiera koszty przechowywania i finansowania. Przy zmianie kontraktu notowanie ciągłe skacze w górę, a kto stale przenosi pozycję na kolejny termin, traci na różnicy cen.
• Backwardation – bliższe kontrakty są droższe od dalszych. Zwykle oznacza niskie zapasy i duży popyt „na już”. Przy zmianie kontraktu notowanie ciągłe skacze w dół.

Ropa Brent i WTI

Brent to benchmark ropy z Morza Północnego – koszyk kilku gatunków, do którego od 2023 r. należy też amerykańska WTI Midland. Według Brent wycenia się dużą część ropy w handlu międzynarodowym, także w Europie. Główny kontrakt jest notowany na giełdzie ICE w Londynie.

WTI (West Texas Intermediate) to lekka, niskosiarkowa ropa amerykańska. Kontrakt na NYMEX zakłada dostawę w Cushing w stanie Oklahoma, więc jego cena mocno zależy od zapasów w USA. Zwykle WTI jest kilka dolarów tańsza od Brent.

Na ceny ropy działają m.in.:

• OPEC+ – OPEC i współpracujący z nim producenci, m.in. Rosja i Kazachstan, uzgadniają poziomy wydobycia. Grupa kilku krajów OPEC+ spotyka się co miesiąc i ogłasza produkcję na kolejne miesiące; zaskakujące decyzje potrafią poruszyć cenami o kilka procent.
• Raport EIA – amerykańska Agencja Informacji Energetycznej publikuje tygodniowe dane o zapasach ropy i paliw zwykle w środy o 10:30 czasu nowojorskiego, czyli najczęściej o 16:30 w Polsce; po świętach w USA – w czwartek. Zaskakująca zmiana zapasów często porusza ceną WTI.
• Koniunktura, dolar i geopolityka – wzrost gospodarczy (zwłaszcza w Chinach, USA i Indiach) zwiększa popyt na paliwa, mocny dolar zwykle ciąży cenie ropy, a konflikty na Bliskim Wschodzie czy sankcje zwiększają ryzyko przerw w dostawach.

Gaz ziemny: Henry Hub i TTF

Gaz trudniej przewozić niż ropę – rurociągami albo w postaci skroplonej (LNG) statkami – dlatego ceny w USA i w Europie potrafią się bardzo różnić.

• Henry Hub – amerykański benchmark (punkt dostaw w Luizjanie), kontrakt na NYMEX, cena w dolarach za MMBtu (milion brytyjskich jednostek cieplnych). To ten gaz pokazujemy na stronie gazu ziemnego.
• TTF – wirtualny punkt obrotu gazem w Holandii i główny benchmark cen gazu w Europie, także dla Polski. Notowany na ICE Endex w euro za megawatogodzinę (EUR/MWh).

Żeby porównać te ceny, trzeba przeliczyć jednostki: 1 MWh to ok. 3,412 MMBtu. Przykład (liczby wymyślone): Henry Hub po 3 USD za MMBtu to ok. 10,2 USD za MWh, a TTF po 35 EUR za MWh przy kursie 1,10 USD za euro to ok. 38,5 USD za MWh – prawie cztery razy więcej, m.in. z powodu kosztów skraplania i transportu LNG. Ceny gazu zależą też mocno od pogody i pory roku; w czwartki EIA publikuje raport o zapasach gazu w USA.

Miedź – barometr gospodarki

Miedź trafia do sieci energetycznych, budownictwa, elektroniki i samochodów elektrycznych. Jej popyt silnie zależy od koniunktury, dlatego o miedzi mówi się „doktor Miedź” – barometr światowej gospodarki. Duże znaczenie mają Chiny, które zużywają około połowy światowej miedzi. Na COMEX miedź notuje się w dolarach za funt, a na Londyńskiej Giełdzie Metali (LME) – za tonę: 4,50 USD za funt to ok. 9920 USD za tonę (tona to ok. 2204,6 funta; liczby przykładowe).

Zboża i surowce „miękkie”

Pszenica, kukurydza i soja są notowane na CBOT w Chicago w centach za buszel. W handlu przyjmuje się, że buszel pszenicy i soi waży 60 funtów (ok. 27,2 kg), a kukurydzy – 56 funtów (ok. 25,4 kg). Kursy360 przelicza centy na dolary: notowanie 550 centów pokazujemy jako 5,50 USD za buszel.

Przykład (liczby wymyślone): pszenica po 5,50 USD za buszel to ok. 202 USD za tonę (w tonie mieści się ok. 36,74 buszla), a przy kursie 3,90 zł za dolara – ok. 788 zł za tonę. To cena amerykańskiej pszenicy z Chicago; ceny w Polsce i na giełdzie Euronext w Paryżu mogą się od niej różnić.

Surowce „miękkie” – kawa, kakao i cukier – są notowane na ICE Futures U.S. w Nowym Jorku: kawa arabika i cukier w centach za funt (w serwisie pokazujemy dolary za funt), kakao w dolarach za tonę.

• Pogoda i zbiory – susze i przymrozki w kluczowych regionach: w USA, Ameryce Południowej i rejonie Morza Czarnego dla zbóż i soi, w Brazylii dla kawy, na Wybrzeżu Kości Słoniowej i w Ghanie dla kakao. Słabe zbiory w Afryce Zachodniej wywindowały ceny kakao pod koniec 2024 r. do rekordów.
• Raporty – comiesięczny raport WASDE Departamentu Rolnictwa USA z szacunkami podaży i popytu potrafi wyraźnie poruszyć cenami zbóż i soi.
• Polityka i handel – cła, zakazy eksportu, wojna w Ukrainie i polityka biopaliw (kukurydza i trzcina cukrowa na etanol).

Ceny w złotych i ograniczenia naszych danych

Surowce wycenia się w dolarach, więc ich cena w złotych zależy od ceny w USD i od kursu USD/PLN. Na stronach surowców pokazujemy cenę w jednostce giełdowej oraz jej przeliczenie na złote po bieżącym kursie dolara. Jeśli ropa podrożeje o 2% w dolarach, a dolar w tym czasie stanieje o 2% wobec złotego, cena w złotych prawie się nie zmieni.

• Ceny pochodzą z Yahoo Finance i dotyczą najbliższego kontraktu terminowego – to nie cena spot ani cena detaliczna, np. benzyny na stacji.
• Notowania są opóźnione – według Yahoo Finance zwykle o 10–30 minut, zależnie od giełdy. Darmowe dane nie nadają się do bieżącego handlu.
• Dzienną zmianę liczymy względem zamknięcia poprzedniej sesji; w okolicy wygaśnięcia może ją zniekształcić zmiana kontraktu.
• Gdy źródło od kilku dni nie podaje nowej ceny, pojawia się komunikat „brak bieżącego notowania” i pokazujemy ostatnią znaną cenę.
• Przeliczenie na złote jest orientacyjne – kurs USD/PLN pochodzi zwykle z notowań w ciągu dnia, a nie z tabeli NBP.

Nietypowe ruchy na liście surowców – duże dzienne zmiany, szczyty i dołki z 52 tygodni czy serie wzrostów lub spadków – automatycznie wyszukuje Skaner AI, a informacje z rynku zbieramy w wiadomościach.

Pytania i odpowiedzi